Author: Þórhildur Elín Elínardóttir

Fyrr í þessum mánuði fóru starfsmenn siglingasviðs Samgöngustofu í árlega úttekt hjá gúmmíbátaþjónustu Hampiðjunnar í Neskaupstað.  Endurnýja þurfti starfsleyfi stöðvarinnar eftir að nýr starfsmaður lauk þjálfun í eftirliti gúmmíbáta.  Við skoðunina var farið yfir að starfsemi gúmmíbátaþjónustunnar væri samkvæmt ákvæðum reglugerða. 

Á þjónustustöð eru fjölmörg skoðunaratriði tekin út. Til að mynda leyfi frá framleiðendum til skoðunar á þeim búnaði sem á að þjónusta,  hvort skoðunarskýrslur séu rétt útfylltar og rétt geymdar, hvort öll leyfi séu í gildi, varahlutir í þann búnað sem skoðaður er sé til staðar, hvort verkfæri og búnaður sem notast þarf við skoðanir sé til staðar, kvarðanir/löggildingar þar sem við á og hvort starfsaðstaðan sé samkvæmt gildandi reglum.

Í dag eru fimm starfsstöðvar sem sinna gúmmíbátaþjónustu. Eru þær staðsettar víðsvegar um land: Í Stykkishólmi, á Ísafirði, Neskaupstað, Vestmannaeyjum og Hafnarfirði.

Sem kunnugt er hefur notkun á annarri af tveimur flugbrautum á Reykjavíkurflugvelli verið takmörkuð um skeið, svo flugöryggi sé ekki stefnt í tvísýnu. Nauðsynlega þarf að fjarlægja þau tré sem eru hindrun í veginum. Skógarhöggið hefur gengið fljótt og verkefnið unnist betur en fyrst var talið mögulegt.

Nokkrir starfsmenn sem hafa komið að verkefninu um flugöryggi á Reykjavíkurflugvelli fóru í vettvangsferð í Öskjuhlíð í gær. Hlín Hólm, deildarstjóri FFF sem hefur leitt verkefnið fyrir hönd Samgöngustofu, var að sjálfsögðu í broddi fylkingar. Afar áhugavert var að sjá skógarhöggsmenn að störfum með skilvirkum tækjabúnaði. Í ljós er að koma fallegt landslag sem snýr í sólarátt. Það mun væntanlega gefa ný tækifæri til plöntunar á lágvaxnari gróðri og útivistar fyrir höfuðborgarbúa.

Síðastliðið haust fóru skipaskoðunarmenn Samgöngustofu til Gijon á Spáni til að framkvæma upphafsskoðun á Huldu Björnsdóttur GK-11, nýjum og fullkomnum ísfisktogara fyrir útgerðina Þorbjörn hf í Grindavík. Upphafsskoðun er forsenda þess að skip séu skráð á íslenska skipaskrá og fái útgefin viðeigandi skírteini. Við upphafsskoðun er meðal annars farið yfir samþykkt öryggisplan skipsins og staðfest að öryggis- og björgunarbúnaður sé á réttum stöðum og uppfylli kröfur. Raunverulegt fyrirkomulag brunakerfa, siglingarljósa og vinnsluþilfars er borið saman við teikningar, fylgst með smíðaeftirliti flokkunarfélagsins og síðast en ekki síst gerðar prófanir á björgunar- og öryggisbúnaði.

Skipið er hannað af Sævari Birgissyni skipatæknifræðingi hjá verkfræðistofunni Skipasýn ehf. í samvinnu við starfsfólk Þorbjarnar hf. Hönnunin miðar að sparneytni og umhverfisvernd. Aðalvél skipsins (um 2400 kW) knýr fimm metra skrúfu sem snýst á lægri snúningshraða en áður hefur þekkst í svipuðum fiskiskipum. Þetta eykur orkusparnað og dregur úr umhverfisáhrifum. Skipið verður útbúið til að draga tvo botnvörpur samtímis, og togvindurnar verða rafknúnar.

Miðvikudaginn 12. mars sl. var haldinn „Íslandsdagur“ hjá Nýsköpunarmiðstöð EUROCONTROL sem er til húsa í Bretigny í Frakklandi.  Tilgangur Íslandsdagsins var að leiða saman lykilaðila fluginnviða á Íslandi og lykilstarfsmenn EUROCONTROL til að ræða áskoranir, nýsköpun og um leið hvaða stuðning íslenskir aðilar geta fengið frá Nýsköpunarmiðstöðinni. Ísland varð sem kunnugt er aðildarríki EUROCONTROL þann 1. janúar 2025.

Fulltrúar Samgöngustofu voru Jón Gunnar og Hlín. Ásamt þeim sóttu fulltrúar Isavia ohf, Isavia innanlandsflugvalla, Isavia ANS, Icelandair og Tern fundinn, auk tengiliðar Íslands hjá EUROCONTROL.

Í vikunni fór fram hjá Samgöngustofu samnorrænn fundur fluglækna. Um árlegan fund er að ræða. Í ár hittust fluglæknar og starfsfólk skírteinadeilda flugmálastjórna Noregs, Svíþjóðar og Finnlands ásamt okkar fólki til að fara yfir málin.

Umræðuefnið er víðfeðmt enda af nógu að taka. Farið var yfir tölfræði þjóðanna, eftirlitsþátturinn ræddur, breytingar á reglugerðum og fluttir fjölbreyttir fyrirlestrar um þetta sérhæfða fag sem heilbrigðisvottun flugverja er. Fundurinn er mikilvægur vettvangur fulltrúa til að bera saman bækur sínar, læra hver af öðrum og fá stuðning við úrlausn flókinna mála.

Í byrjun árs fóru skipaskoðunarmenn Samgöngustofu til Vigo á Spáni til að framkvæma upphafsskoðun á nýju rannsóknarskipi Hafró. Upphafsskoðun er forsenda þess að skip séu skráð á íslenska skipaskrá og fái útgefin viðeigandi skírteini. Við upphafsskoðun er meðal annars farið yfir samþykkt öryggisplan skipsins og staðfest að öryggis- og björgunarbúnaður sé á réttum stöðum og uppfylli kröfur. Raunverulegt fyrirkomulag brunakerfa, siglingarljósa og vinnsluþilfars er borið saman við teikningar og fylgst með smíðaeftirliti flokkunarfélagsins.

Nýja skipið ber nafnið Þórunn Þórðardóttir HF-300 og leysir það af hólmi eldra rannsóknarskip, Bjarna Sæmundsson sem hefur verið í notkun síðan 1970. Nýja skipið kom til landsins er búið fullkomnum rannsókna- og mælibúnaði sem safnar gögnum í rauntíma. Tæknin mun nýtast til að kanna áhrif loftslagsbreytinga, rannsaka vistkerfi og styðja við sjálfbæra nýtingu sjávarauðlinda.

Á föstudaginn fór fram íslenska auglýsingaverðlauninahátíðin Lúðurinn. Þar voru verkefni Samgöngustofu tilnefnd til sex verðlauna og hlutum við tvö þeirra, tvo Lúðra. Báðir voru þeir fyrir herferðina Ekki taka skjáhættuna sem við stóðum fyrir með Sjóvá og sem auglýsingastofan Pipar framleiddi. Voru þeir í flokkunum Veggspjöld og skilti og PR – Almannatengsl. Samkeppnin í ár var hörð og erum við því alsæl með verðlaunin.

Þó svo að það sé alltaf gaman að fá viðurkenningu fyrir það sem við látum frá okkur þá snýst þetta á endanum allt um að ná árangri. Þessar auglýsingar urðu til þess að símanotkun undir stýri dróst saman milli ára í fyrsta sinn í fimm ár. Það eru að sjálfsögðu stærstu verðlaunin.

Um helgina létust þrír einstaklingar í jafnmörgum banaslysum í umferðinni. Hafa þá fjögur látist í umferðinni það sem af er ári. Slysin voru af ólíkum toga og hending að þau hafi átt sér stað sömu helgina. Veður var almennt gott þessa daga en hálka kom þó við sögu í a.m.k. einu slysanna. Við höfum ekki fengið útlistun á slysunum frá rannsóknanefndinni umfram það sem kemur fram í fjölmiðlum en munum að sjálfsögðu greina þau og meta hvort við hefðum einhvers staðar getað gert betur.

Þetta minnir okkur á að þrátt fyrir árangur sem náðst hefur hvað varðar banaslys í umferðinni þá lýkur baráttunni fyrir auknu umferðaröryggi seint eða aldrei.

Í fyrradag stóð Stafrænt Ísland fyrir þjónustufundi ríkisstofnana, fjórða árið í röð. Um hundrað manns sóttu fundinn á staðnum og í streymi.

Sædís Jónasdóttir hélt erindi á fundinum um leiðir sem Samgöngustofa hefur farið til að bæta þjónustu við viðskiptavini.

Samgöngustofa er ein af fáum ríkisstofnunum sem hefur innleitt öll 9 stafrænu skrefin og er því orðin leiðandi í stafrænni þjónustu af ríkisstofnunum. Sædís fór meðal annars yfir hver ávinningurinn hefur verið af innleiðingu á þjónustukerfinu Zendesk. Hvernig deildin hennar hefur nýtt sér tölfræði til að ná betur utan um erindi sem okkur berast og hvar umbóta er þörf. Hún sagði frá því að allir sem senda fyrirspurn fá að loknum svörum senda könnun um upplifun þjónustunnar. Svörin eru nýtt til að bæta þjónustuna enn frekar.

Einnig sýndi Sædís hvernig símtölum og heimsóknum í stofnunina hefur fækkað eftir að nýjar þjónustuleiðir eins og spjallmennið Askur voru tekin í notkun.

Vinnueftirlitið var líka með erindi á fundinum um það hvernig þau hafa bætt þjónustuna hjá sér. Um er að ræða eftirlitsstofnun sem hefur tekið hástökk í niðurstöðum þjónustukannana eftir gagngerar umbætur á til dæmis hraða og rafrænum leiðum.

Fyrirlestur Sædísar er aðgengilegur hér: Þjónustufundur mars2025

Mælaborð á könnun þjónustu ríkisstofnana hefur nú verið birt á Stjórnarráðsvefnum og má finna niðurstöður þar fyrir allar stofnanir með fleiri en hundrað svör.

SVEF, Samtök vefiðnaðarins, heldur sína árlegu uppskeruhátíð föstudaginn 21. mars nk. Þar verða veitt íslensku vefverðlaunin og er vefur Samgöngustofu og 66°Norður, www.sjaumst.is, tilnefndur í tveimur flokkum;  Markaðsvefur ársins og Samfélagsvefur ársins.

Vefurinn er tengdur átekinu sem við fórum í nú í byrjun árs með 66°N sem kallaðist Sjáumst // EKKI þar sem hvatt var til notkunar endurskinsmerkja og endurskinsfatnaðar en það átak var sjálfstætt framhald Sjáumst átaksins sem farið var í fyrir ári síðan.

Aðrar tilnefningar má sjá hér: https://www.visir.is/g/20252697054d/tilnefningar-til-islensku-vefverdalaunanna-i-beinni

Umferðarsvið hefur birt árssamantekt  fyrir árið 2024, þar sem farið er yfir helstu verkefni, þróun og töluleg gögn sviðsins og skýrslan er aðgengileg á Skýrsluvef Samgöngustofu.

Í samantektinni má finna lykiltölur úr rekstri, töluleg gögn sviðsins, yfirlit yfir stafræn verkefni sem lauk á árinu 2024, sem og þau sem eru í vinnslu á árinu 2025. Einnig er fjallað um önnur markverð skref sem stigið voru á síðasta ári, ásamt tölfræði um ökutæki í ökutækjaskrá, slysatölfræði SGS og „Við erum umferðarsvið“ og veitir örlitla innsýn í fjölbreytta starfsemi sviðsins.

Hægt er að nálgast árssamantektina og  tölulegu gögnin á Skýrsluvef Samgöngustofu.

Eins og þjóð veit þá varð Ísland aðili að EUROCONTROL 1. janúar sl. Eitt af því sem við fáum með aðild er stuðningur frá sérfræðingum EUROCONTROL varðandi hin ýmsu verkefni.  Þessa dagana njótum við sérfræðiþekkingar Alfred Gulders en hann heldur með okkur nokkrar vinnustofur.  Um er að ræða síþjálfun fyrir eftirlitsmenn í úttektum og hlítnivöktun annars vegar og hins vegar tvær vinnustofur um nýjar og breyttar kröfur í rekstrarstjórnun flugumferðar/flugleiðsöguþjónustu. Allt þetta og fleira má sjá á Planinu.

Alfred Gulders er sérfræðingur frá EUROCONTROL.

Í gær var tilkynnt um tilnefningar til Lúðursins, íslensku auglýsingaverðlaunanna, sem eru veitt til bestu auglýsinga ársins 2024. Hlaut Samgöngustofa sex tilnefningar. Föstudaginn 7. mars kemur svo í ljós hver uppskeran verður, þ.e. hvort við hljótum einhvern lúður.

Fimm af þessum tilnefningum voru fyrir herferðina Ekki taka skjáhættuna sem við stóðum fyrir með Sjóvá og er ein fyrir Sjáumst // Ekki herferðina sem við stóðum fyrir með 66°Norður. Erum við tilnefnd fyrir Skjáhættuauglýsinguna í flokkunum Herferð ársins, Prentauglýsingar, Kvikmyndaðar auglýsingar – styttri, Veggspjöld og skilti og PR (Almannatengsl). Sjáumst herferðin er svo tilnefnd í flokknum Stafræn auglýsing.

Svona verðlaun eru ekki bara hégómi því þetta sýnir okkur að þau verkefni sem við höfum farið í og þær aðferðir sem við höfum notað til að koma skilaboðum okkar á framfæri eru að virka. Auk þess er öll umfjöllun um slíkar viðurkenningar af hinu góða þar sem hún varpar ljósi á skilaboð auglýsinganna.

Drög að frumvarpi um breytingu á lögum um leigubifreiðaakstur hafa verið birt í samráðsgátt stjórnvalda. Helstu breytingar eru eftirfarandi:

1. Felld er brott heimild rekstrarleyfishafa til að reka leigubifreiðastöð án starfsleyfis leigubifreiðastöðvar þar sem ein leigubifreið sem hann er skráður eigandi eða umráðamaður að hefur afgreiðslu.
2. Kveðið er á um skyldur rekstrarleyfishafa til að veita leigubifreiðastöð nauðsynlegar upplýsingar svo að leigubifreiðastöðin geti fullnægt eigin skyldum.
3. Skyldur leigubifreiðastöðvar eru auknar og tilgreindar þær upplýsingar sem leigubifreiðastöð skal búa yfir.
4. Leigubifreiðastöð er gert að taka við upplýsingum úr rafrænni skrá um upphafs- og endastöð hverrar seldrar ferðar rekstrarleyfishafa sem hefur afgreiðslu á stöðinni, um staðsetningu á meðan á ferðinni stendur og um greiðslu sem skráð er í gjaldmæli eða með öðrum fullnægjandi hætti að ferð lokinni.
5. Skyldur til varðveislu gagna í 60 daga eru alfarið færðar frá rekstrarleyfishafa til leigubifreiðastöðvarinnar. Kveðið er á um árlega úttekt stafrænna kerfa leigubifreiðastöðvar svo að öryggi og gæði gagna séu tryggð.
6. Leigubifreiðastöð er gert að bjóða farveg fyrir kvartanir neytenda um verð og gæði þjónustu. Leyfishöfum er um leið gert að upplýsa og leiðbeina neytendum um þann möguleika og möguleika til að kvarta til annarra viðeigandi stjórnvalda.

Sjá nánar í frétt á vef innviðaráðuneytisins.

Vegna umfjöllunar í fjölmiðlum um sjúkraskrá og missi atvinnuflugmannsréttinda er rétt að eftirfarandi komi fram:

Samkvæmt samningi við Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins hafði trúnaðarlæknir Samgöngustofu aðgang að sjúkraskrá um árabil. Nýttist hann þegar leggja þurfti sérstakt mat á heilbrigði umsækjenda um leyfi til flugstarfa. Heilsugæslunni láðist hins vegar að afla lögbundins samþykkis ráðherra fyrir samningnum. Í kjölfar úrskurðar Persónuverndar frá 23. september 2024 var samningnum rift.

Samkvæmt niðurstöðu Persónuverndar starfaði trúnaðarlæknir Samgöngustofu innan aðgangsheimilda sinna, samkvæmt almennu verklagi stofnunarinnar. Öflun gagna fór fram í samræmi við umræddan samning og var öryggi þeirra í meðförum tryggt.

Á Samgöngustofu hvíla ríkar skyldur í tengslum við eftirlit með flugmálum og einstaklingum sem eru handhafar réttinda. Strangar heilbrigðiskröfur eru gerðar til þeirra sem fá útgefið skírteini atvinnuflugmanna.  Ákvarðanir um sviptingu heilbrigðisvottorðs og þar með missi réttinda eru teknar alvarlega og með flugöryggi að leiðarljósi.

Ráðherra okkar, Eyjólfur Ármannson, var staddur í Marrakesch nú á dögunum á alþjóðlegri ráðherraráðstefnu um umferðaröryggi, þeirri fjórðu í röðinni. Á síðustu ráðstefnu, sem fór fram í Stokkhólmi í febrúar árið 2020, skrifuðu ráðherrar undir yfirlýsingu þar sem ýmsu fögru var heitið, m.a. að fækka banaslysum um a.m.k. 50% frá árinu 2020 til 2030. Þar sem árið 2020 var á margan hátt skrítið vegna heimsfaraldurs Covid19 þá hefur verið miðað við meðaltal áranna 2017-2019 sem upphafspunkt.

Til að vera á réttri braut þyrftu lönd að vera búin að fækka látnum í umferðinni um 18,8% árið 2023 m.v. upphafspunktinn. Ísland er eitt af aðeins sjö ríkjum heimsins sem hefur náð þeim árangri og er árangur Íslands sá besti á heimsvísu (sjá mynd). Upphafspunktur Íslands (meðaltal 2017-2019) er 13,3 látnir en árið 2023 létust 8 manns á Íslandi sem er tæplega 40% fækkun. Til þess að ná þessum markmiðum árið 2030 mega ekki fleiri en 6 manns látast það ár í umferðinni.

Þar sem tölur yfir fjölda látinna í umferðinni eru lágar á Íslandi og sveiflur því miklar er rétt að taka þessum tölum með ákveðnum fyrirvara. Engu að síður er ánægjulegt að sjá Ísland fremst meðal jafningja þegar kemur að umferðaröryggismálum og alveg ljóst að við eigum góðan möguleika á að ná þessum markmiðum og hugsanlega vera eitt af fáum löndum sem það gera.

Alþjóða flugmálastofnunin ICAO hefur skilgreint 20. febrúar ár hvert sem alþjóðlegan minningardagur um fórnarlömb flugslysa og aðstandendur þeirra. Dagurinn minnir ekki síst á þýðingu þess að efla flugöryggi og koma í veg fyrir slys.

Stöðug áhersla á öryggismál hefur skilað þeim mikla árangri að flug er einn öruggasti samgöngumáti veraldar. Þó flugslys séu sjaldgæf hefur skráðum atvikum fjölgað á undanförnum árum. Það áréttar mikilvægi þess að flugöryggi sé ávallt haft í öndvegi.

Eitt af hlutverkum ICAO er að huga að aðstoð við fórnarlömb flugslysa og aðstandendur þeirra með nýjum stöðlum, þjálfun og alþjóðlegu samstarfi. Á síðasta ári var haldin ráðstefna um málefnið í Hollandi, og í lok árs 2025 verður haldin svæðisbundin vinnustofa í samstarfi við Flugöryggisstofnun Evrópu, ECAC.

Á þriðjudag fengum við heimsókn frá frændum okkar í Noregi. Þar á bæ hefur vetrarferðamennska aukist til muna á skömmum tíma og samhliða því hefur slysum á erlendum ferðamönnum að vetri til fjölgað töluvert. Þau komu því til okkar til þess að læra af okkur og heyra hvernig við hefðum brugðist við þeirri aukningu sem við sáum í vetrarferðamennskuslysum fyrir um 10 árum síðan. Hópurinn var skipaður fulltrúum frá Trygg Trafikk (norska umferðaröryggisráðið), norsku vegagerðinni, samtökum atvinnulífsins í Noregi, félagi bifreiðaeigenda í Noregi og lögreglunni í N-Noregi. Einnig kom með þeim gestur frá Íslandsstofu sem hefur haldið utan um ferð hópsins hér á landi.

Hópurinn var ánægður með fundinn og við gátum gefið þeim góð ráð um hvernig best er að snúa sér í þessu en einnig hvað ber að varast. Það er alltaf gott að geta miðlað af reynslu og vonandi höfum við hjálpað til við að draga úr slysum á erlendum ferðamönnum að vetri til í Noregi.

Alþjóðasiglingamálstofnunin (IMO) óskar eftir tilnefningum til verðlauna fyrir einstakt hugrekki til sjós. Samgöngustofa tekur við tilnefningum frá aðilum sem telja sig hafa upplýsingar um einstakling eða hóp sem hafi sýnt slíkt hugrekki.

Verðlaunin hafa verið veitt árlega frá árinu 2007. Þjóðir eða samtök geta tilnefnt einstakling eða hópa sem hafa sýnt óvenjulegt hugrekki við björgun eða aðstoð á sjó.

Samgöngustofa tekur við tilnefningum frá aðilum sem telja sig hafa upplýsingar um einstakling eða hóp sem hafi sýnt slíkt hugrekki. Atvikið sem tilnefningin varðar skal hafa átt sér stað á tímabilinu 1. mars 2024 – 28. febrúar 2025.

Tilnefningar skulu sendar til Samgöngustofu eigi síðar en mánudaginn 7. apríl 2025 á netfangið samgongustofa@samgongustofa.is merktar „Einstakt hugrekki til sjós“.

Dæmi um hugrekki á sjó

Meðal þeirra sem hlutu verðlaunin árið 2024 var Avhilash Rawat skipstjóri og áhöfn hans á olíuflutningaskipinu Marlin Luanda. Þau voru heiðruð fyrir að sýna einstakt hugrekki, staðfestu og úthald við að stýra slökkvistarfi og koma í veg fyrir frekar tjón þegar kviknaði í skipinu eftir eldflaugaárás.

Hér má sjá myndband frá verðlaunaafhendingunni.

Frekari upplýsingar má nálgast á vef Alþjóðasiglingmálastofnunarinnar.

Þessa vikuna fara fram fundir KFOR, alþjóðlegs friðargæsluliðs NATO í Kósovó og flugleiðsöguteymis FFF (flugleiðsaga, flugvellir og flugvernd).

Vegna þess að Kósovó er ekki að fullu viðurkennt sem sjálfstætt ríki fer KFOR með yfirráð yfir loftrými landsins. Í þeim tilgangi að auðvelda innleiðingu nýrra flugleiða var árið 2020 gert samkomulag um stuðning Íslands, sem Samgöngustofa veitir. Sá stuðningur felst meðal annars í eftirliti með flugleiðsögu, stjórnun loftrýmisins og aðstoð við innleiðingu Evrópureglugerða.